Đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng – Ký Ức Lịch Sử Còn Mãi
Đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng là ký ức văn hóa không thể tách rời của vùng đất Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên. Trong khi nhiều người chỉ biết đến đường đua ghe ngo hiện nay ở trung tâm thành phố, ít ai hay rằng hàng chục năm trước, chính dòng sông mang tên Om Pu Yea này mới là nơi những chiếc ghe thon dài lao vun vút, tiếng trống hội vang khắp hai bờ, bà con Kinh – Hoa – Khmer chen chật bên sông reo hò cổ vũ.
Câu chuyện về đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng không chỉ là chuyện của một khúc sông hay một mùa đua. Đó là lịch sử của cả một cộng đồng, một nét văn hóa đặc sắc đã từng bừng sáng trên dòng nước này trước khi lặng lẽ nhường chỗ cho sự phát triển của thời đại mới.
Đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng – Đường Đua Thứ Hai Của Tỉnh
Theo tài liệu cũ và các nghiên cứu gần đây, những cuộc đua ghe ngo đầu tiên ở Sóc Trăng diễn ra tại Vàm Dù Tho — tiếng Khmer là Peam Kon Thô, thuộc xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên. Đây được xem là cái nôi lịch sử của môn thể thao truyền thống này.
Ngay sau Vàm Dù Tho, Nhu Gia trở thành đường đua quan trọng thứ hai của tỉnh. Hội đua tại đây có từ thời Pháp thuộc, duy trì liên tục qua nhiều thập niên đầy biến động lịch sử. Giai đoạn 1972–1974, vì hoàn cảnh chiến tranh, có năm cuộc đua phải tổ chức tạm tại dòng Kinh Xáng trong nội ô thành phố. Sau ngày thống nhất đất nước năm 1975, hội đua lại trở về sông Nhu Gia cho đến tận những năm 1980 mới chính thức chuyển hẳn về trung tâm thành phố Sóc Trăng như hiện nay.
Sự bền bỉ đó cho thấy dòng sông này không đơn thuần chỉ là một địa điểm tổ chức sự kiện. Với người dân Thạnh Phú và đồng bào Khmer trong vùng, đây là mảnh đất thiêng của tinh thần cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Ký Ức Người Dân Thạnh Phú Về Những Mùa Đua
Với những người lớn tuổi ở xã Thạnh Phú, tiếng trống đua ghe ngo trên sông Nhu Gia là âm thanh gắn liền với tuổi thơ không thể xóa nhòa. Một người dân địa phương — kể lại: “Từ hồi còn nhỏ tôi đã biết và từng chứng kiến những cuộc đua ở đây. Nghe đánh trống thùng thùng là bỏ hết chạy ra coi đua ghe, vui lắm, bà con đến coi rất đông.”
Điểm xuất phát các cuộc đua khi ấy nằm tại cầu Nhu Gia — khu vực quốc lộ 1A ngày nay. Đích đến là khoảng sân trước Chùa Om Pu Yea cổ kính bên bờ sông. Mỗi kỳ hội đua không chỉ là cuộc tranh tài thể thao — đó còn là dịp để cả cộng đồng sum họp. Khán giả từ nhiều xã lân cận đổ về, đứng ken hai bên bờ cổ vũ, không khí rộn ràng không kém bất kỳ ngày lễ lớn nào của vùng.
Thể Thức Thi Đấu: Mộc Mạc Mà Đầy Kịch Tính
Theo lời kể của Thượng tọa Lâm Sương — trụ trì Chùa Om Pu Yea, người từng trực tiếp chứng kiến nhiều mùa đua trên sông Nhu Gia — cách tổ chức thi đấu ngày trước hoàn toàn khác với hiện nay. Không có bảng đấu bài bản, không có vòng loại hay bán kết. Các đội bắt thăm ngẫu nhiên, đua từng cặp một. Đội thua về, đội thắng tiếp tục bốc thăm gặp đối thủ mới — cứ như vậy cho đến trận cuối cùng để tìm ra nhà vô địch.
Thể thức đơn giản đó lại tạo ra sự hồi hộp rất riêng. Không ai biết mình sẽ gặp đối thủ nào ở lượt tiếp theo. Không đội nào dám lơ là dù vừa thắng xong. Mỗi trận đua là một lần chứng minh sức mạnh và ý chí của cả đội.
Dù không bài bản theo kiểu hiện đại, lễ hội đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng vẫn có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, ban quản trị chùa và những chức sắc có uy tín trong vùng. Đây thực sự là ngày hội chung của toàn cộng đồng — không phân biệt Kinh, Hoa hay Khmer.
Những Đội Ghe Danh Tiếng Trên Dòng Om Pu Yea
Nhiều đội ghe nổi tiếng của Sóc Trăng từng để lại dấu ấn sâu đậm trên sông Nhu Gia. Nổi bật nhất là đội Tam Sóc — xã Mỹ Thuận, huyện Mỹ Tú — từng được mệnh danh là nhà vô địch Đông Dương ở thế kỷ 20.
Một người từng trực tiếp thi đấu trên dòng sông này, nhớ lại: “Ngày trước mỗi năm tới mùa vào giải đua ghe thì chúng tôi được tập luyện trước đó hàng tháng trời, anh em trong đội ai cũng phấn khởi, thi đấu vui lắm.”
Tinh thần đó — tập luyện hết sức, thi đấu hết mình, vui hết lòng — chính là thứ khiến những mùa đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng trở thành ký ức không thể phai trong lòng bao thế hệ người dân Thạnh Phú.
Kay Hâu Và Phka Cha – Hai Chiếc Ghe Tháp Tùng Nay Đã Vắng Bóng
Một nét đặc sắc không thể bỏ qua khi nhắc đến đua ghe ngo trên sông Nhu Gia Sóc Trăng chính là sự hiện diện của hai loại ghe tháp tùng đặc biệt đến từ Chùa Serey Kandal, phường Vĩnh Phước, thị xã Vĩnh Châu: Kay Hâu và Phka Cha.
Kay Hâu — còn gọi là ghe cơm — là chiếc ghe hậu cần, chở lương thực, nước uống, dàn nhạc dân tộc và cả tiết mục văn nghệ phục vụ vận động viên lẫn khán giả suốt thời gian diễn ra hội đua. Phka Cha nhỏ hơn nhưng trang trọng hơn — có dù lộng che phía trên, dành riêng cho sư trụ trì, ban huấn luyện và người có uy tín theo dõi cuộc thi, tựa như khán đài VIP di động giữa sóng nước.
Cả hai đều là thuyền độc mộc tạc từ thân cây sao cổ thụ, tuổi đời gần trăm năm. Chùa Serey Kandal hiện vẫn còn lưu giữ được cặp ghe quý hiếm này. Ngày nay, vì kích thước cồng kềnh và điều kiện tổ chức đã khác trước, Kay Hâu và Phka Cha không còn xuất hiện trên đường đua — nhưng chúng mãi là nhân chứng lặng lẽ của một thời vàng son trên dòng sông Nhu Gia.
Đường Đua Dời Đi – Ký Ức Vẫn Còn Mãi
Việc đua ghe ngo Sóc Trăng chuyển hẳn về trung tâm thành phố là bước đi tất yếu để môn thể thao truyền thống này phát triển chuyên nghiệp hơn, thu hút nhiều đội tham dự hơn và phục vụ đông đảo khán giả hơn. Đó là điều không ai phủ nhận.
Nhưng với người dân Thạnh Phú — với những ai đã từng đứng bên bờ sông Nhu Gia nghe tiếng trống nổi lên rồi reo hò theo từng nhịp chèo — dòng sông này giữ một chỗ không thể thay thế trong lòng. Nơi đây từng vang tiếng trống hội, từng rực màu cờ đua, từng chứng kiến bao thế hệ trai tráng dồn hết sức vào từng nhịp chèo quyết định.
Om Pu Yea — sông Nhu Gia — nay lặng lẽ hơn. Nhưng câu chuyện về những mùa đua năm cũ vẫn còn đó, trong lời kể của người lớn tuổi, và trong chính cái tên mà dòng sông đã mang theo suốt mấy trăm năm qua.
