Ký Ức Sông Nhu Gia – Đò Ghe, Tôm Sú Và Tuổi Thơ Bên Dòng Sông Xưa
Ký ức sông Nhu Gia trong tôi không bắt đầu bằng một hình ảnh nào đó thật đẹp hay thật thơ mộng. Nó bắt đầu bằng âm thanh — tiếng máy xe, máy dầu, máy Kohler nổ thình thịch từ tờ mờ sáng, vang vọng khắp hai bên bờ đến mức không thể nào ngủ thêm được dù chỉ một chút.
Đó là Nhu Gia của những năm trước và sau 1996 — cái thời mà lộ nhựa còn là thứ xa xỉ, xe máy chưa phải nhà nào cũng có, và dòng sông này chính là con đường huyết mạch nối liền tất cả. Người dân (xa chợ) đi chợ, học sinh (ở vùng sâu) đến trường…đa phần đều đi trên sông. Tất cả đều gắn với tiếng máy đò và nhịp sóng nước mỗi ngày.
Tôi viết lại những ký ức sông Nhu Gia này không phải để hoài niệm suông. Mà vì có những thứ, nếu không ai ghi lại, sẽ mất đi hoàn toàn — như tiếng rao ghe hàng buổi sáng, như cảnh học trò chen chúc trên chuyến đò trưa. Những thứ bình thường đến mức không ai nghĩ cần nhớ, cho đến khi chúng biến mất.
Giao Thông Đường Thủy – Huyết Mạch Của Vùng Đất Nhu Gia
Lộ Đất, Cầu Khỉ Và Cuộc Sống Bám Theo Bờ Sông
Để hiểu vì sao sông Nhu Gia lại quan trọng đến vậy trong đời sống người dân, phải hình dung được cái cảnh giao thông đường bộ thời đó trông như thế nào.
Không có lộ nhựa. Đa phần là lộ đất, mùa mưa lầy lội trơn trượt. Nhiều đoạn chỉ là đường mòn nhỏ hẹp, hai bên lau sậy mọc um tùm che kín không thấy người đi. Qua mương, qua rạch thì bắc cầu khỉ — một tấm ván mỏng bắc chênh vênh, người lớn còn run chân huống gì trẻ con. Có những ấp, những xóm xa hơn thậm chí chưa có lộ — muốn đi đâu chỉ có một cách duy nhất là xuống ghe là tiện và nhanh nhất.
Chính vì vậy, nhà người dân hồi đó không xây mặt tiền ra lộ như bây giờ. Họ tập trung dọc hai bên bờ sông Nhu Gia — ở đó gần bến, gần đò, gần với cuộc sống. Sông không chỉ là nơi lấy nước hay bắt cá. Sông là con đường duy nhất.
Tiếng Máy Kohler – Âm Thanh Đặc Trưng Của Một Thời
Phương tiện di chuyển chủ yếu trên sông Nhu Gia hồi đó đa phần là ghe chạy máy Kohler 4, máy Kohler 8, máy dầu và máy xe. Đứa trẻ nào lớn lên ở đây đều thuộc lòng từng loại âm thanh đó như thuộc bài hát quen.
Khoảng 5 giờ sáng, khi trời còn nhá nhem, tiếng máy đã bắt đầu nổ. Rồi cứ thế inh ỏi cả ngày — ghe lên, ghe xuống, ghe qua, ghe lại. Tiếng máy đò là tiếng của cuộc sống, của nhịp sinh hoạt bình thường mỗi ngày. Bây giờ sông vắng, nằm ngủ trưa yên tĩnh lại thấy thiếu thiếu cái gì đó không tả được.
Những Chuyến Đò Sông Nhu Gia – Ký Ức Không Phai
Đón Đò Đi Chợ – Cả Xóm Thức Theo Tiếng Máy
Đi chợ Nhu Gia bằng đò là chuyện hằng ngày của hầu hết bà con trong vùng. Nhưng để đi được, phải ra bến đúng giờ và không được trễ dù chỉ vài phút.
Mỗi ấp, mỗi xã thường chỉ có một đến hai chuyến đò quen thuộc chạy mỗi ngày — một chuyến đi sớm, một chuyến về trễ khoảng 2–3 giờ chiều, rất ít chuyến đến 4-5 giờ chiều. Không có chuyến nào khác. Lỡ chuyến sáng là coi như hôm đó không có chợ, ở nhà nấu cớm bằng những gì còn lại trong bếp.
Bà tôi, Mẹ tôi, Dì tôi — những người phụ nữ trong gia đình tôi đều gắn với những chuyến đò sáng sớm đó. Tay xách giỏ, chân đi dép, ra bến đứng đợi trong gió sớm. Nghe tiếng máy vọng lại từ xa là biết đò đến rồi — nhẹ cả người. Hình ảnh đó giản dị đến mức không ai nghĩ là đáng nhớ, vậy mà mấy chục năm sau tôi vẫn thấy rõ mồn một.
Chuyến Đò Học Trò – Vui Đến Quên Cả Sợ
Ngoài chuyến đò chợ buổi sáng, còn có chuyến đò chở học sinh đi học buổi trưa — và đây mới là ký ức sông Nhu Gia sống động nhất trong tôi.
Một chiếc đò máy dầu, máy xe nhét đến 50–80 đứa học trò. Ngồi không đủ thì đứng. Đứng không đủ chỗ thì chen. Be ghe gần chạm mép nước, có chiếc đò chạy qua chiều ngược lại là sóng đánh liền, mấy đứa nhỏ hét lên rồi lại cười. Không đứa nào sợ thật sự — chỉ thấy vui.
Cái vui của học trò miền Tây đi đò là thứ khó giải thích cho người chưa trải qua. Được gặp bạn bè, được tám chuyện từ bến này sang bến kia, được nhìn hai bờ sông lướt qua. Đôi khi còn gặp cả thầy cô đi chung đò — vừa vui vừa ngượng, không biết nên chào kiểu gì, nhưng cũng là kỷ niệm chẳng bao giờ quên.
Lỡ Đò Là Lỡ Cả Buổi Học
Có một điều mà đám học trò vùng này đứa nào cũng trải qua ít nhất một lần: lỡ đò trưa là nghỉ học không phép.
Không có xe ôm, không có xe đạp đi xa được, không có đường bộ thông suốt. Lỡ chuyến đò đó là hết cách. Đứng nhìn con đò chạy xa dần, sách vở trên tay mà không đi học được — cái cảm giác đó vừa tiếc vừa nhẹ nhõm một chút. Giải thích với ba mẹ mới là chuyện khó.
Chợ Nhu Gia Ngày Xưa – Khi Cả Dòng Sông Kín Ghe
Hai Ba Bến Đò Và Ghe Đậu Nối Đuôi Ra Giữa Sông
Nhắc đến ký ức sông Nhu Gia, không thể không nói đến cái cảnh chợ Nhu Gia buổi sáng — một khung cảnh mà ai đã từng thấy một lần thì không thể quên.
Hồi đó, chợ Nhu Gia có đến hai ba bến đò hoạt động cùng lúc. Người dân đi chợ đa phần là đi bằng đò hoặc tự chạy ghe máy nhỏ. Từ sáng sớm cho đến tầm 11 giờ trưa, ghe đò đậu dày đặc đến mức nối đuôi nhau ra tận giữa sông — không phải một hai chiếc mà là hàng chục chiếc chen nhau, dây buộc quấn vào nhau, ghe nọ sát ghe kia.
Ghe Xuồng Đậu Kín Dưới Chân Cầu
Khu vực dưới chân cầu Nhu Gia là chỗ đông ghe nhất. Ghe nhỏ, ghe lớn, đò máy, xuồng chèo — đủ loại đậu chen nhau san sát, dây buộc chéo qua chéo lại rất nhiều.
Người ta ghé ghe vào bờ, bước lên chợ mua đồ, xong lại xuống ghe về. Đơn giản vậy thôi, nhưng cái cảnh đó lại tạo ra một không khí rất riêng — vừa lộn xộn vừa có trật tự theo cách của nó, vừa ồn ào vừa thân thuộc đến mức người sống ở đây không thấy lạ, chỉ thấy bình thường như việc thở mỗi ngày.
Tiếng Inh Ỏi Của Cả Một Khu Chợ Sống Động
Cái đặc trưng nhất của chợ Nhu Gia buổi sáng hồi đó không phải hình ảnh mà là âm thanh. Tiếng xe chạy trên bờ, tiếng máy ghe nổ dưới sông, tiếng người rao mua bán vang khắp khu chợ — tất cả hòa vào nhau thành một thứ âm thanh inh ỏi, ồn ào nhưng lại rất quen tai với người dân Nhu Gia.
Nghe cái âm thanh đó là biết ngay: chợ đang đông, ngày đang bắt đầu. Với những đứa trẻ hay được mẹ dắt theo đi chợ sáng, tiếng ồn đó không gây khó chịu — nó là tiếng của cuộc sống, của nhịp sinh hoạt bình thường mà thiếu đi lại thấy trống.
Dịp Lễ Tết – Ghe Xuồng Đông Đến Không Quay Đầu Được
Nếu ngày thường chợ Nhu Gia đã đông, thì vào dịp lễ tết còn đông gấp bội. Ghe xuồng từ các ấp xã đổ về dày đặc đến mức di chuyển ra vào cực kỳ khó — muốn tách ghe ra khỏi bến phải chờ ghe khác nhường chỗ, không thì không có đường mà quay đầu.
Người dưới sông đông, người trên bờ cũng đông. Tiếng động từ cả hai phía vang lên cùng lúc, chen vào nhau, vọng cả một khu. Không khí nhộn nhịp đó — vừa xô bồ vừa ấm cúng, vừa ồn ào vừa thân thuộc — là thứ mà những người từng lớn lên bên sông Nhu Gia sẽ nhớ mãi không quên.
Bây giờ chợ Nhu Gia vẫn còn, người vẫn đến mua bán mỗi sáng. Nhưng người ta đi bằng xe máy, đậu xe rồi vào chợ. Dưới sông, không còn ghe đò đậu nối đuôi nhau ra giữa dòng nữa. Cái cảnh tượng đó đã biến mất từ lâu — chỉ còn trong lời kể.
Thời Hoàng Kim Tôm Sú – Sông Nhu Gia Sôi Động Hơn Bao Giờ
Những Người Đầu Tiên Đổi Đời Nhờ Tôm Sú
Khoảng trước năm 2000 đến sau năm 2000, Nhu Gia bước vào giai đoạn mà người dân ở đây vẫn hay nhắc là “thời hoàng kim tôm sú”. Vùng nước lợ này có điều kiện tự nhiên rất phù hợp — những hộ đầu tiên mạnh dạn chuyển đất ruộng sang đào ao nuôi tôm sú quảng canh và nuôi tự nhiên trúng đậm, đổi đời nhanh đến mức người xung quanh nhìn vào cũng phải làm theo.
Chưa có nuôi công nghiệp như bây giờ. Tất cả đều dựa vào kinh nghiệm, vào con nước, vào may mắn và vào sức lao động. Nhưng thời kỳ đầu đó, tôm sú nhiều, giá cao, chi phí thấp — những người khởi xướng sớm gần như ai cũng trúng.
Cơ Sở Thu Mua San Sát Hai Bờ Sông
Khi tôm sú phát triển mạnh, hai bên bờ sông Nhu Gia đoạn gần chợ bắt đầu mọc lên san sát các cơ sở thu mua tôm và thủy sản. Chạy ghe từ xa, chưa đến chợ đã thấy biển hiệu nối tiếp nhau dày đặc cả hai bờ.
Lý do họ chọn vị trí ven sông rất thực tế: ghe đò cập bến dễ, người dân chở tôm ra bán không phải khiêng xa, lấy nước sông rửa tôm và sơ chế ngay tại chỗ cho tiện. Tất cả đều xoay quanh dòng sông. Sông là trung tâm của mọi hoạt động kinh tế trong vùng thời đó.
Trại Giống Tôm Và Kỷ Niệm Xin Dây Thun
Song song với các cơ sở thu mua là hàng loạt trại giống tôm sú và đại lý thức ăn thủy sản mọc lên dọc bờ sông. Những bể xi măng sục oxy ùng ục, nước xanh ngắt, tôm con bơi lội tấp nập bên trong bể.
Tôi còn nhớ rõ những lần được Ba và Anh trai dắt đi xem mẫu tôm giống ở các trại ven sông. Trẻ con như tôi hồi đó không quan tâm đến chất lượng tôm hay giá cả. Chỉ quan tâm đến một thứ duy nhất: những sợi dây thun buộc bọc tôm giống thổi oxy. Xin được mấy sợi dây thun về chơi là mãn nguyện lắm rồi. Bây giờ kể lại nghe buồn cười, nhưng đó là ký ức sông Nhu Gia thật nhất của tôi.
Ghe Chở Thức Ăn Tôm – Chạy Đến Khẳm Mà Vẫn Nhanh
Một hình ảnh khác không kém phần đặc trưng là những chuyến ghe chở thức ăn tôm sú đi giao cho các hộ nông dân ở các ấp, xã xa chợ.
Ghe chạy máy dầu hoặc máy xe, chất hơn trăm bao thức ăn xuống đến khẳm đứ — be ghe gần sát mép nước — vậy mà vẫn chạy tốc độ cao, mũi ghe rẽ sóng trắng xóa. Nhìn từ bờ vào vừa thán phục vừa lo thay. Nhưng những người lái ghe đó làm vậy mỗi ngày, quen đến mức không còn thấy là chuyện gì ghê gớm nữa.
Ghe Hàng Tạp Hóa – Cái Chợ Di Động Trên Sông
Những Chiếc Ghe Có Mui Chạy Khắp Các Bến
Vì đường bộ chưa có, khoảng cách từ các ấp, các xã đến chợ Nhu Gia không nhỏ. Từ thực tế đó, những chiếc ghe hàng tạp hóa có mui ra đời — một kiểu chợ di động rất đặc trưng của vùng sông nước miền Tây.
Chủ ghe thường đi từ tối hôm trước hoặc tờ mờ sáng để lấy hàng ở chợ Nhu Gia, rồi chạy dọc theo sông ghé vào từng bến làng để bán. Hàng hóa trên ghe gần như đủ mọi thứ: thịt, cá tươi, rau cải, bánh trái, đồ tạp hóa, đồ gia dụng — thứ gì chợ Nhu Gia bán là ghe cũng có. Bà con ở xa không cần tốn tiền đò đi chợ, chỉ cần đợi ghe hàng ghé bến là mua được đủ thứ.
Tiếng Rao Ghe Và Cảnh Xúm Xít Mua Hàng Buổi Sáng
Cứ mỗi sáng tầm 5–6 giờ là nghe tiếng rao từ dưới sông vọng lên. Mấy bà mẹ trong xóm nghe tiếng là chạy ra mé sông, trẻ con chạy theo sau lúc nhúc. Cảnh xúm xít lựa rau, lựa cá, mặc cả giá, trẻ em ngóng cổ nhìn vào ghe xem có bánh gì — đó là một buổi sáng bình thường của sông Nhu Gia thời đó.
Với những đứa trẻ như tôi, đi theo mẹ ra mé sông đón ghe hàng buổi sáng là thứ vui không cần lý do. Không phải vì cần mua gì — chỉ vì được ra sông, được nhìn ghe, được mẹ mua cho cái bánh. Đơn giản vậy thôi mà nhớ mãi.
Ghe Thu Mua Tôm Tép Nhỏ Lẻ Ven Bờ
Song song với ghe hàng tạp hóa, còn có những chiếc ghe nhỏ chuyên thu mua tôm tép và thủy sản nhỏ lẻ chạy dọc bờ sông mỗi buổi sáng sớm.
Người dân đặt tép qua đêm được 1–3 ký — lượng ít không đáng công đi chợ bán. Chỉ cần đứng ở mé sông vẫy tay là ghe ghé vào cân tại chỗ, tiền trao ngay. Bán xong, tiền còn nóng đã mua ngay rau cá từ ghe hàng tạp hóa ghé cùng lúc. Cái vòng trao đổi tự nhiên đó diễn ra mỗi ngày trên sông Nhu Gia — không cần ai tổ chức, tự nhiên mà hình thành và vận hành trơn tru.
Tắm Sông Nhu Gia – Trò Mạo Hiểm Vui Nhất Tuổi Thơ
Leo Cây Bần, Phi Xuống Sông
Nếu được chọn một ký ức sông Nhu Gia để kể lại nhiều nhất, không cần suy nghĩ — đó là những buổi chiều tắm sông.
Đám trẻ ở ven sông thường chọn những cây bần, cây dừa gie ra mé nước để làm “bục nhảy”. Leo lên, bám chặt, chọn góc nhảy, rồi phóng ào xuống. Đứa gan lì thì leo cao hơn, nhảy xa hơn, bắn nước nhiều hơn. Đứa nhát hơn thì leo thấp thôi, nhưng vẫn nhảy — vì nhìn mấy đứa kia nhảy mà không nhảy thì xấu hổ lắm.
Tắm đến mức sình bùn đóng thành vệt quanh môi trông như mọc râu mà vẫn chưa chịu lên. Cho đến khi mẹ xách cây xuống bờ đứng đợi mới hoảng hồn leo lên vội. Cảnh đó không đứa trẻ nào ở sông Nhu Gia thời đó mà không trải qua ít nhất vài lần.
Nhảy Cầu Nhu Gia để tắm – Đặc Quyền Của Đám Trẻ Gan Lì
Đám trẻ ở gần chợ thì chơi liều hơn nhiều. Chúng leo lên thành cầu Nhu Gia rồi gieo thẳng xuống sông — không phao, không ai trông, không ai cho phép, nhưng cũng không ai cấm được.
Cầu không thấp, nước không biết sâu cỡ nào, ghe đò đôi khi vẫn chạy qua — nhưng hồi đó không đứa nào nghĩ đến những thứ đó. Chỉ thấy vui, chỉ thấy muốn nhảy, chỉ thấy tiếng hét của đứa nhảy xuống và tiếng ồ của đám đứng trên bờ nhìn theo.
Đứa nhát gan thì chỉ dám đứng ở hai đầu cầu, tắm ở chỗ nước cạn hai bên — vừa tắm vừa ngẩng đầu nhìn mấy đứa kia nhảy với ánh mắt vừa thèm vừa sợ. Không ai chê, vì năm sau thế nào cũng có đứa trong số đó leo lên nhảy được.
Dòng Sông Vẫn Đó – Chỉ Vắng Bóng Đò Ghe
Khi Lộ Nhựa Thay Thế Bến Đò
Ngày nay, lộ nhựa trải đến tận ngõ hẻm, cầu bê tông bắc qua từng con rạch nhỏ, xe máy vào được đến tận nhà dù ở ấp xa nhất. Xe tải chở hàng đến tận nơi, không cần ghe đò nữa.
Những chuyến đò sáng sớm, những ghe hàng tạp hóa rao bán inh ỏi, những chuyến đò học trò chen chật khẳm đứ — tất cả gần như đã biến mất hoàn toàn khỏi sông Nhu Gia. Không phải vì sông thay đổi, mà vì cuộc sống đã đổi thay trước.
Lục Bình Phủ Kín – Dòng Sông Lặng Dần
Trên sông Nhu Gia bây giờ, thỉnh thoảng mới thấy một chiếc ghe chài đơn độc, hay ghe máy dầu chở vật liệu xây dựng chạy qua lác đác. Lục bình mọc dày, phủ kín nhiều đoạn sông, ghe xuồng khó đi lại như trước. Mặt sông không còn xao động bởi sóng đò mỗi sáng — chỉ còn những đám lục bình trôi lặng lẽ theo con nước lên xuống.
Dòng sông vẫn còn đó, vẫn chảy hiền hòa — nhưng cái nhịp sống từng gắn với nó đã thuộc về một thời khác rồi.
Ngồi Trước Nhà Nhìn Sông Và Những Ký Ức Ùa Về
Tôi vẫn hay ngồi trước nhà nhìn ra sông vào những buổi chiều rảnh. Không hiểu sao cứ ngồi nhìn sông là những ký ức sông Nhu Gia cũ lại ùa về — tiếng máy đò inh ỏi, tiếng rao ghe hàng buổi sáng, cảnh ghe xuồng đậu kín dưới chân cầu mỗi buổi chợ, tiếng mấy đứa trẻ reo hò nhảy xuống nước từ trên thành cầu.
Những thứ đó giờ chỉ còn trong đầu. Nhưng rõ đến mức như thể vừa xảy ra hôm qua. Và tôi nghĩ, đó là cách mà một vùng đất, một dòng sông sống mãi — không phải trên bản đồ hay trong sách vở, mà trong ký ức của những người đã từng lớn lên bên nó.
❓ FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp
Sông Nhu Gia ở đâu?
Sông Nhu Gia thuộc xã Thạnh Phú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng — nay thuộc Thành phố Cần Thơ sau khi sáp nhập năm 2025.
Sông Nhu Gia ngày xưa có gì đặc biệt?
Đây từng là tuyến giao thông đường thủy huyết mạch của vùng. Mỗi sáng ghe đò đậu kín hai bến chợ, nối đuôi nhau ra giữa sông. Ngoài ra, sông Nhu Gia còn là trung tâm thu mua tôm sú và thủy sản sầm uất.
Chợ Nhu Gia ngày xưa họp ở đâu?
Chợ Nhu Gia họp trong nhà lồng chợ, hai bên Quốc lộ 1A, dọc hai bên bờ sông và một số ít dưới chân cầu Nhu Gia. Ngày xưa, chợ có hai ba bến đò, ghe xuồng đậu kín từ sáng sớm đến gần chiều, dịp lễ tết đông đến mức ghe không có đường quay đầu.
Ghe đò trên sông Nhu Gia còn hoạt động không?
Hiện nay hầu như không còn. Giao thông đường bộ phát triển toàn diện và lục bình phủ kín nhiều đoạn sông khiến ghe đò gần như vắng bóng hoàn toàn. Chỉ còn lác đác vài ghe xuồng.
